चित्रकलेच्या माध्यमातून मध्ययुगीन आणि आधुनिक महाराष्ट्रीय समाजातील कर्तबगार महिलांचा अभ्यास

Karishma M. Kambe

doi:10.36948/ijfmr.2026.v08i04.85537

चित्रकलेच्या माध्यमातून मध्ययुगीन आणि आधुनिक महाराष्ट्रीय समाजातील कर्तबगार महिलांचा अभ्यास

Author(s)	Prof. Dr. Karishma M. Kambe
Country	India
Abstract	महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात चित्रकला ही केवळ सौंदर्याभिव्यक्तीची कला नसून सामाजिक स्मृती, धार्मिक अनुभव, लोकपरंपरा आणि इतिहासदृष्टी यांची दृश्यभाषा आहे. प्रस्तुत संशोधन-पत्राचा उद्देश मध्ययुगीन ते आधुनिक महाराष्ट्रीय समाजातील कर्तबगार महिलांचे स्थान चित्रकलेच्या माध्यमातून अभ्यासणे हा आहे. या अभ्यासात दोन परस्परपूरक प्रश्न विचारले आहेत: एक, चित्रांमध्ये स्त्रीचे प्रतिनिधित्व कसे घडते; आणि दोन, स्त्रिया स्वतः चित्रपरंपरेच्या सर्जक व वहनकर्त्या म्हणून कशा कार्यरत असतात. उपलब्ध दृश्यसामग्रीचा विचार करता, “मध्ययुगीन” महाराष्ट्राचा अभ्यास थेट राजदरबारी चित्रांपेक्षा आख्यानपर आणि लोकपरंपरेच्या साहाय्याने अधिक शक्य होतो; म्हणून पैठणची चित्रकाठी/रामायणपर चित्रपरंपरा, वारली चित्रकला, जिजाबाईंची आधुनिक दृश्यस्मृती आणि अंबिका धुरंधर यांसारख्या आधुनिक कलाकारांचे उदाहरण येथे केंद्रस्थानी घेतले आहे. या अभ्यासाचा मुख्य निष्कर्ष असा आहे की महाराष्ट्रीय दृश्यसंस्कृतीत स्त्री केवळ अलंकारिक प्रतिमा नाही; ती नैतिक शक्ती, सांस्कृतिक वाहक, लोककलेची सर्जक, ऐतिहासिक स्मृतीची केंद्रबिंदू आणि आधुनिक सार्वजनिक क्षेत्रातील स्वायत्त कलाकार अशा अनेक रूपांनी उपस्थित आहे. त्यामुळे चित्रकला ही कर्तबगार महिलांच्या इतिहासलेखनासाठी पूरक नव्हे, तर आवश्यक स्रोत मानली पाहिजे.
Keywords	चित्रकला, महाराष्ट्र, कर्तबगार महिला, वारली कला, दृश्यसंस्कृती
Published In	Volume 8, Issue 4, July-August 2026
Published On	2026-08-10
DOI	https://doi.org/10.36948/ijfmr.2026.v08i04.85537

View / Download PDF File

About IJFMR Fees & Payment Current Issue Publication Archive	Submit Research Paper Track Submission Status Publication Guidelines Publication Ethics Peer Review & Plagiarism	Join as a Reviewer Editors & Reviewers Reviewer Referral Program Get Reviewer Membership Certi.	Website/Journal Policies Usage Policy Content Policies Privacy Policy

Contact Us		+91-9687-828-838	editor@ijfmr.com

International Journal For Multidisciplinary Research

A Widely Indexed Open Access Peer Reviewed Multidisciplinary Bi-monthly Scholarly International Journal

चित्रकलेच्या माध्यमातून मध्ययुगीन आणि आधुनिक महाराष्ट्रीय समाजातील कर्तबगार महिलांचा अभ्यास

Share this